Verifieer uw gegevens

Gegeven:          "Scientology is een sekte"

Bronnen:           In de Verenigde Staten: eerder  C.I.A. en A.M.A.  ; nu nog: anti-sekten bewegingen.
                             In Duitsland: de christelijke politieke partijen CHU en CDU en hun media kanalen.
                             In Nederland: begin jaren '80 aan autoriteiten en media gepropageerd door de anti-sekten-
                             beweging genaamd 'S.O.S.' , vanaf midjaren '90 door 'De Bende van K'.  Meer recent nog
                             verspreid door o.a. de antireligieuze beweging 'Stichting B-org' van Jan 'Jeta' Eggers,
                             'exit-counseler' Sjoukje Drenth-Bruintjes en 'journalist' Bart Middelburg.
                             Wijd verspreid via gedrukte media en het artikel over Scientology in de Wikipedia.

Categorie:         Stigmatisering.

Feiten:                Een sekte is per definitie (Van Dale): "de gezamenlijke aanhangers van een godsdienstige
                             gezindheid, die op bepaalde punten afwijkt van een meer oorspronkelijke waaruit zij is
                             voortgekomen
".
                             De leer van Scientology heeft wel veel overeenkomsten met de boeddhistische leer maar is er geen
                             afsplitsing van. Qua structuur lijkt de kerkelijke hiŽrarchie van Scientology op die van de
                             Katholieke Kerk, maar ook daar is het geen afsplitsing van.
                             Scientology is een moderne, in de twintigste eeuw ontstane religie, onderzocht en als zodanig
                             erkend door wetenschappers, rechtbanken en overheden wereldwijd.
                             De Scientology Kerk Amsterdam is een erkend en rechtspersoonlijkheid bezittend kerkgenootschap.
                             Scientology heeft wel een paar afsplitsingen, net als de meeste oudere geloofsstromingen;
                             op deze afsplitsingen zou een neutraal gebruik van het woord 'sekte' wel correct zijn.

          Achtergrond:   Hoewel een ieder het recht heeft om vrij te geloven wat hij wil en desgewenst van geloof te
                                       veranderen, zijn er helaas nog steeds mensen die een ander die vrijheid niet kunnen geven.
                                       Door aan het woord 'sekte' negatieve denkbeelden zoals 'vreemd', 'autoritair', 'bekrompen',
                                       'fanatiek', 'eng', 'gevaarlijk', 'onberekenbaar', 'afwijkend' enzovoorts te koppelen, is het
                                       oorspronkelijk  neutrale woord 'sekte' vervormd tot een label dat stigmatiseert. Door het
                                       opgeplakte label neemt de wederzijdse genegenheid af, wordt de communicatie bemoeilijkt
                                       en het vermogen de ander te begrijpen door vanuit diens gezichtspunt te kijken, ondergraven.
                                       Vervreemding en beangstiging zijn de technieken waarmee anti-sekten groeperingen opereren:
                                       familieleden of vrienden zullen pas genegen zijn van de hen aangeboden diensten van
                                       'deprogrammeurs' of 'exit-counselers' gebruik te maken wanneer zij het idee hebben dat hun
                                       familielid/vriend zich in gevaar bevindt. Ook autoriteiten zijn pas tot het nemen van discriminerende
                                       maatregelen bereid wanneer hen het idee is bijgebracht de gestigmatiseerde daarmee 'te helpen'.
                                       
                                        In het rapport 'Overheid en nieuwe religieuze bewegingen', in 1984 opgesteld in opdracht van
                                        de vaste Commissie voor de Volksgezondheid naar aanleiding van de mede door de S.O.S.
                                        destijds veroorzaakte media-hetze, is aan de negatieve betekenis die aan het begrip
                                        'sekte' is gaan kleven uitgebreid aandacht besteed (blz. 11 t/m 15). Erin te lezen is dat in het
                                        wetenschappelijk taalgebruik, met name in de godsdienstsociologie, voorheen van de term sekte
                                        veelvuldig gebruik werd gemaakt.
                                                    "Sociologen Weber en Troeltsch, die tot de grondleggers van de godsdienst sociologie worden gerekend,
                                                benaderden 'sekte' altijd in samenhang met 'kerk', waarbij 'sekte' en 'kerk' als twee tegengestelde begrippen
                                                worden gezien met als onderscheidend criterium het al dan niet vrijwillige karakter van het lidmaatschap.
                                                De sekte is in die optiek een vrijwilligheidsgroepering, de kerk niet."

                                        In de latere literatuur op godsdienstsociologisch en aanverwant terrein wordt betoogd, dat op
                                        grond van de sterke waardegeladenheid van het woord sekte de bruikbaarheid ervan in het
                                        wetenschappelijk verkeer tot nul is gereduceerd.  R. Kranenborg schreef in 1980:
                                                    "Zeker het bijvoeglijk naamwoord 'sektarisch' heeft een negatieve klank. Het lijkt me daarom beter
                                                 het woord sekte niet meer te gebruiken: het is negatief".

                                        J. van der Lans impliceerde hetzelfde in 1981 in de volgende passage:
                                                     "Het op zich neutrale sociologische begrip 'sekte' heeft daardoor een pejoratieve [= ongunstige]
                                                 betekenis gekregen. Om die reden vermijden sommige auteurs liever het liever het woord sekte... ".

                                        Vervolgens vermijdt Van der Lans het woord 'sekte' en spreekt hij consequent van 'nieuwe
                                        religieuze bewegingen'. Het rapport:
                                                     "Deze laatste term begint in Nederland ingang te krijgen in de serieuze literatuur, zoals onder meer blijkt
                                                  uit de naam van het tijdschrift dat sedert drie jaar wordt uitgegeven en waaraan de meeste onderzoekers op dit
                                                  terrein hun medewerking verlenen. Ook de term nieuwe religieuze bewegingen kent nochthans zijn beperkingen;
                                                  sommige van de er algemeen toe gerekende bewegingen gaan terug op oude tradities terwijl anderzijds de expliciete
                                                  accentuering van het godsdienstige karakter tot onbedoelde beperkingen  kan leiden. Voor ons is essentieel geweest
                                                  het objectieve en onbevooroordeelde karakter van het onderzoek niet te belasten door het hanteren van een
                                                  omstreden begrip, ook al zijn er argumenten die hantering verdedigbaar  maken. Daarom wordt in dit rapport het
                                                  meer neutraal klinkende 'nieuwe religieuze bewegingen' gebezigd."

                                        'Nieuw' wordt in het rapport gebruikt ter markering van de bewegingen die na 1950
                                        in Nederland  zijn opgetreden. 'Religieus' wordt, na een verhandeling over het verschil tussen
                                        godsdienst enerzijds en levensovertuiging anderzijds en de vraag of een bovennatuurlijke dimensie
                                        een onmisbaar onderdeel is van een levensbeschouwelijke visie die als religie kan worden betiteld,
                                        opgevat "in de ruime zin van doelend op een levensbeschouwelijke visie die meer is dan uitsluitend
                                        een (rationalistische) levensovertuiging".

                                        In de professionele literatuur worden de nieuwe religieuze bewegingen aangeduid met de afkorting 'NRB'
                                        terwijl voor de anti-sektenbeweging vaak de engelse afkorting 'ARM' (Anti Religious Movement)
                                        wordt gebruikt.
                                        Nog enkele citaten uit de Slotbeschouwing (blz. 308-313) van het rapport:
                                                      "Gegeven zijn negatieve lading is het woord sekte niet gebruikt. De vervangende term nieuwe religieuze beweging
                                                  is omschreven als 'een groep personen, die zich in de laatste tijd op (religieus) levensbeschouwelijk gebied heeft
                                                  gemanifesteerd en die zich kenmerkt hetzij door een (charismatische) leidersfiguur, hetzij door specifieke religieuze
                                                  opvattingen, hetzij door een specifiek groepsgedrag dan wel een combinatie van deze facetten'.   [.....]   Vrijheid
                                                  van godsdienst is een van de grondrechten, die beogen de individuele burger een sfeer van geestelijke vrijheid te
                                                  waarborgen. Dit grondrecht omvat niet alleen de vrijheid zijn eigen geloofsopvattingen te huldigen, maar ook de
                                                  vrijheid deze opvattingen in de praktijk te brengen. Godsdienstvrijheid geldt ook in de betrekkingen tussen
                                                  burgers onderling en houdt tevens organisatievrijheid op religieus gebied in. Nochthans kan een beroep op dit
                                                  grondrecht geen rechtvaardiging vormen voor elke vorm van gedrag. De uitoefening van godsdienst vindt haar
                                                  begrenzing in de algemenen regels van de formele wet.  [.....] De anti-sekten ideologie sorteert drieŽrlei effect: zij
                                                  schaadt het imago van nieuwe religieuze bewegingen, zij verontschuldigt (ex-)leden voor hun engagement met
                                                  deze bewegingen en zij rechtvaardigt pogingen om leden hun lidmaatschap te doen beŽindigen.
                                                  De anti-sektenbeweging is tamelijk succesvol geweest in de beÔnvloeding van de publieke opinie over nieuwe
                                                  religieuze bewegingen, doch is er tot heden nergens in geslaagd om noemenswaardige invloed uit te oefenen op
                                                  het overheidsbeleid. [.....] Acties gericht op gedwongen uittreding van leden (deprogrammeren) achten wij
                                                  ongerechtvaardigd en niet tolerabel."

        Literatuur:                Strange Gods: The Great American Cult Scare, (1981) van Bromley, D.G. & A.D. Shupe, Boston: Beacon;bevat
                                                     volgens deskundigen Eileen Barker en Richard Singelenberg een inleidende en goed leesbare studie over de
                                                     'sektenangst'.
                                           
Wegwijs in religieus en levensbeschouwelijk Nederland, (2000) van E.G. Hoekstra en M.H. Ipenburg,
                                                     ISBN 9043500283, is een grondig naslagwerk waarin de honderden religies, kerken, religieuze en levensbeschouwlijke
                                                     groeperingen in Nederland zijn beschreven. Lees hieruit hun omschrijving van het woord sekte.
                                           
Tijdschriftartikel Skepter, jaargang 20, nr. 1: Een diploma op bestelling, kritisch artikel over 'exitcounseler'
                                                     mevrouw Sjoukje Drenth-Bruintjes i.v.m. het door haar voeren van een via het Internet gekochte Dr.-titel.
                                           
Open brief aan de sekte van de sekte-tegenstanders, van
Prof. Anne Morelli (E.P.O., Berchem)


Back Home Next

            Samenstelling:  Karel Jeelof
            002