


|
EUCLIDIS
BEGINSELEN der MEETKONST, Vervaat in 15 Boeken Waar by ´t 16 boek Fr. Flussatis Candellae. Begrijpende de Beginselen, op dewelke de gant- sche Wiskonst rust, Daarom ook te recht genaamt BEGINSELEN der WISKONST. Eerst in onze nederduytse taal met alle omsightigheid, kort- heyd en klaarheyd opgesteld door Claas Jansz. Vooght Geometra, Geswooren Landmeter en Leermeester, in de Wiskonst, als Stuur- manskonst enz. tot Amsterdam. .t´AMSTERDAM By Johannes van Keulen, Boek- en Kaart verkoper,by de Nieu- we-Brugh, in de gekroonde Lootsman, Anno 1695. Met Privilegie voor 15 Jaren. |
|
Opmerkingen: 1) De term Wiskunde (WISKONST) is in de Nederlandse taal geintroduceerd door Simon Stevin (9) die leefde van 1548 tot 1620. 2) De term Geometrie betekent letterlijk: landmeetkunde 3) Het in het grieks gegeven citaat "Katharmoi psuches logikes eisin ai mathemathikai episemai" is waarschijnlijk afkomstig van de neo-platonist Hierocles van Alexandrie (430 na Chr.): 4) Zie verder: Euclides in Nederlandse bewerkingen. Jan Hogendijk, 1 juni 2005. REF:Literatuurlijst 16e-17e eeuwse Nederlandstalige wiskunde en REF:24. |
Het boek "De ELEMENTEN" van Euclides
van Alexandrië is "voor het" eerst volledig in het
Nederlands vertaald door Nicolaas Vooght:

Lofdicht op de vertaling van Vooght uit 1694-. In dit gedicht staat
"Ontrent tweeduizend jaar", dus terug gerekend vanaf het jaar
van uitgave.
|
Er zijn meer en ook eerdere vertalingen van De Elementen in het Nederlands verschenen (3), maar die van Vooght is zeer volledig (inclusief de bewijzen van de proposities) en de vertaling bevat 16 boeken (14de -15de en 16de boek zijn niet van Euclides): Volledige vertalingen van de Elementa (zonder de bewijzen) * Euclidis Beginselen der Meetkonst, Vervaat in 15 Boeken. . Door Claas Jansz. Vooght..., Amst., van Keulen, 1695. - Herdr.: 1717. Vertalingen van de boeken 1-6 (met event. 11-12) van de Elementa Fragmenten, vnl. van Proposities * Dijksterhuis, E.J., De Elementen van Euclides. Uitgeverij Noordhoff, Groningen (1929). Deze Nederlandse vertaling is waarschijnlijk de meest volledige. * Bunt (L.N.H.), Van Ahmes tot Euclides..., Gron.-Djakarta, Wolters, 1954, p. 113-129. - Tekst en vert. Herdr. tot: 1963 (p. 117-130). EUCLIDES OR EUKLIDES (C. 330 V.C - C. 275 V.C); JACOB WILLEMSZ
VERROTEN (1599-NA1638) Euklides zes eerste boekken, van de
beginselen der Wiskonsten. ; In Neerduids vertaald door Jacob Willemsz
Verrooten. En voor hem gedrukt tot Hamburg : bij Hendrik Werner.
|
In het eerste boek staat op pagina 50-52 propositie 47:
In het tweede boek staat op pagina 68-69 propositie 11
In het tiende
boek staat op pagina 310 een verhandeling over meetbare en onmeetbare grootheden:
|
Over Euclides Euclides is een betrekkelijk gewone Griekse naam. In feite zijn er in de oudheid minstens twee beroemde Griekse figuren geweest die aanspraak maken op deze naam. Euclides van Megara
(1) was een
filosoof uit de tijd van Plato en een leerling van Socrates. Hij
leefde ongeveer 100 jaar voor de wiskundige Euclides
van Alexandrië en stichtte de Griekse wijsgerige school.
Deze school nam de theorieën van Parmenides en de Eleaten over
. Later week hij van de leer van Socrates af en legde zich via de
dialectiek toe op spitsvondige sophistiek, berucht om haar eristiek
(twistzieke debatteerkunst). Euclides van Alexandrië (2) zie hierna. Een derde Griek met de naam Euclides archon eponymos (3) die ± 409 voor Chr. leefde, speelde een voorname rol bij het verdrijven van de dertig tirannen uit Athene en voerde het Ionische alphabet officieel in. Euclides van Alexandrië en de bibliotheek van Alexandrië(2) Euclides van Alexandrië (leefde ca 325 voor Chr. tot 265 voor Chr.) wordt beschouwd als de meest beroemde en
prominente Griekse wiskundige uit de oudheid en de grootste wiskundige
aller tijden. Hij heeft in de III-de eeuw voor Christus geleefd.
Men zegt dat hij afkomstig was van Gela of van Tyrus. De werken van Euclides van Alexandrië. De Elementen (Stoicheia) Het griekse woord "Stoicheia"
betekent zoveel als "onzichtbare elementen" en er wordt
dan bedoeld "fundamentele principes of , de basis-elementen
van hemel en aarde". Het boek "De Elementen" is een
compilatie van kennis van de mathematica die verzameld werd over
een periode van 2000 jaar (15) (16).
φ
De overgeleverde hedendaagse tekst van "De Elementen" is vermoedelijk bewerkt door Theon, een wiskundige die ± 390 na Chr. leefde (5). De eerste gedrukte uitgave van de Elementen verscheen in 1482 (Venetië) nadat het werk eerst was vertaald uit het arabisch in het latijn. De Elementen is het hoofdwerk van Euclides van Alexandrië.
Het werk werd voor het eerst vertaald in de twaalfde eeuw na Chr,
tegelijk met de Algebra van de Arabische wiskundige Al-Kwarizm.
Veel wat in dit werk is beschreven door Euclides (in ± 290
voor Chr.) was op zich niet eens origineel. Veel van de stof was
zeker was reeds 1000 - 1500 jaar eerder bekend. Bijvoorbeeld bij
de Balyloniers (het PLIMPTON
tablet 322 in de Plimpton Collectie, Columbia University,
is het oudste document over de getalstheorie. het werd Babylon vervaardigd
tussen 1900 en 1600 voor Chr. in de tijd vermoedelijk voorafgaande
aan Hammurabi,) bij de oude Egyptenaren, de Phoeniciers en zelfs
in China (14). [Tussen de vele vazen
die in de Egyptische tomben van Ta-Apet (Thebe), werden gevonden,
bevonden er zich een aanzienlijk aantal van Chineze makelij met
chineze inscripties.] Euclides zelf heeft veel ontleend aan
werken van zijn voorganger, met name aan de wiskundige Eudoxos (400
- 337 voor Chr.) een leerling van Plato.
Van Euclides zijn de volgende werken bewaard gebleven: (1) "Data"
een verhandeling met 94 stellingen over gegeven grootheden en een
indeling in de geometrische analyse, (2) "Divisies"
over de verdeling van figuren volgens bepaalde verhoudingen, (3)
"Optica" , de eerste verhandeling over het perspectief
en de landmeting, (4) "Phaenomena" , over de hemelverschijnselen
en geeft een inleiding tot de mathematische astronomie waarin de
posities van de opkomende en ondergaande sterren is aangegeven en
(5) "Sectio canonis", over mathematische muziektheorie. De meetkunde van Euclides van Alexandrië moet worden opgevat
als een systeem van gemathematiseerde fysica, eerder dan als zuivere
wiskunde. Hoewel omtrent de juiste betekenis en bedoeling van sommige
door Euclides opgestelde definities en postulaten nog veel onzekerheden
bestaan en aan de logische strengheid van zijn bewijzen nog wel
wat ontbreekt, moet worden vastgesteld dat zijn geniale concepties
ver boven die van zijn tijdgenoten uitstegen. Tot ver in de 19-de
eeuw gold de Euclidische meetkunde als onaantastbaar en maatgevend.
"De Elementen" is ongetwijfeld een van de knapste boeken
ooit geschreven en een van de volmaakste monumenten van het Griekse
denken. Opvallend en typerend is dat in dit werk de minachting
voor de praktijkbeoefening en de empirie of zintuigelijke waarneming
(evenals bij Plato) sterk naar voren komt : Knowledge derived from the senses is merely opinion and is fallible by any nonrelative standard. Only knowledge derived directly from the Ideas is infallible and can justifiably be called real knowledge". Echter, de behoefte aan en de noodzaak tot empirie en hieruit kennis te verzamelen werd hooggehouden door de Pythagoreërs. De invloed van De Elementen op anderen Wat we verder van het leven van Euclides weten is het volgende
commentaar op hem van Proklos
(de zogenoemde uitgave van Bazel, 1532). Proklos
leefde van (410 - 485 na Chr.) hij was neo-platonist en studeerde
te Alexandrië . Hij schreef over Euclides aldus::
Isaac Newton (1643 - 1727), die aanvankelijk meende dat hij te weinig kennis bezat over de geometrie, las de Elementen van Euclides en werd er zo door gegrepen dat hij de stijl zoals beschreven in de Elementen toepaste in zijn boek Principia. De mathematicus Lewis Carrol (1832-1898), pseudoniem voor Charles Lutwidge Dodgson, en de auteur van onder andere "De avonturen van Alice in Wonderland", heeft een aantal uitgaven verzorgd over Euclides: "The Fifth Book of Euclid Treated Algebraically (1858 and 1868) en 'Euclid and his Modern Rivals' (1879). Hierin loopt hij als docent te hoop tegen verminking van deze cultuurschat door andere wiskundigen. Albert Einstein (1879-1955) sprak over de Elementen van Euclides aldus : "In your schooldays most of you who read this book made acquaintance with the noble building of Euclid's geometry, and you remember -- perhaps with more respect than love -- the magnificent structure, on the lofty staircase of which you were chased about for uncounted hours by conscientious teachers"
en "If Euclid failed to kindle
your youthful enthusiasm, then you were not born to be a scientific
thinker" (18).
In 1929 publiceerde de wetenschapshistoricus Dr. E.J.Dijksterhuis (1892-1965) (17) zijn boek : "De Elementen van Euclides". Hierin schetst hij de historische ontwikkeling van de Griekse wiskunde en vertaalt, parafraseert en verklaart hij de Elementen van Euclides. Dijksterhuis´ werk getuigt van uitmuntende objectiviteit. Een aantal anecdotes over de persoon Euclides zijn te vinden op de volgende website:An Introduction to the Works of Euclid with an Emphasis on the Elements |

| Proclus,
head of the Philosophy School at Athens for fifty years, was one of the
leading philosophical figures in Late Antiquity. Proclus lived in the turbulent fifth century A.D., a time of struggles among Christians, Jews, and pagans, the invasion of Attila the Hun, the fall of the Western Roman Empire, and the rise of the Eastern Roman Empire in Byzantium. While Late Antiquity has been regarded as a time of superstition and forbiddingly complex philosophies, recent scholarship has shown it to be full of cultural and intellectual vigor. During Proclus's tenure as head of the Philosophy School, he systematized Neo-Platonism as the summit of ancient Greek thought, brought it to its peak of influence, and became responsible for the form in which it was transmitted to the Byzantine, Western European, and Islamic civilizations.
|
|
Euclides: Stelling van Pythagoras. Voorstel 47.
Quod erat demonstrandum = "Dat te bewijzen was".
Vitruvius (Marcus Vitruvius Pollio,
70 - 25 voor Chr.) vermeldt dat Pythagoras, toen hij dit vertoog gevonden
had,
de zanggodin opdracht gedaan zou hebben om honderd ossen te
slachten,
hoewel dat er volgens Proklos slechts
een was geweest.
In het 13e boek van de Elementen van Euclides (zie Vooght pag. 545-547)
staat het 16e voorstel :
De constructie van een isocaeder (20-vlak)
in een bol; en te bewijzen dat zijde FG een irrationele rechte lijn is.
Zie ook op pagina 547 onderaan," Byvoegzel",de figuur met de 20 driehoeken.
|
In het 13e boek van de Elementen (zie Vooght pag. 547 ev.)
staat het voorstel 17 dat door Euclides herleid wordt uit het voorafgaande voorstel 16:
|
De constructie van een dodecaeder, 12 vlak (regelmatig lichaam dat door 12 regelmatige vijfhoeken wordt begrensd met totaal 20 hoekpunten, 30 ribben en 100 diagonalen, vergelijk de zg. pentagon-dodecaeder in de kristallografie). Propositie 17 naar de beschrijving van Vooght: EEN TWAALFGROND TE STELLEN, EN IN EEN BOL,IN DEWELKE DE [VIER] VOORGAANDE AFBEELDINGEN ZIJN, TE VOEGEN, ALS OOK TE BEWIJZEN, DAT DE ZIJDE XV DES TWAALFGRONDS EEN ONREDELIJKE STREEP IS, DIE EEN GEKORTE GENAAMD WORD |
|
![]() |
|
|
De beroemde stelling van Pythagoras en andere theorema´s
waren reeds circa 1900 jaar voor Christus bij de Babyloniërs bekend
(11) en zijn beschreven op de zogenoemde tabletten
in het cuniforme (spijker-)schrift : Yale tablet YBC 7289, Plimpton
322 , Susa tablet, en het Tell Dhibayi tablet.
Stapsgewijs bewijs: Construeer de vierkanten op de drie zijden Anders gezegd: AC2 = AB2 + BC2. |
