Terug naar: Evert's homepage.
Terug naar: Menu


Iets over hoogteziekte

Algemeen:

Hoogteziekte is een samenstelsel van verschijnselen welke optreden indien een persoon zich te snel naar grotere hoogten begeeft. Hoogteziekte treedt in het algemeen boven 3500 m op, maar in zeldzame gevallen ook wel eens op 2500 m. Enkele van deze verschijnselen, t.w. hersen- en longoedeem, kunnen de dood tot gevolg hebben.

De luchtdruk daalt als functie van de hoogte (Elke 5500 m halveert deze). Dit betekent dat er per ademhaling minder zuurstof beschikbaar is, en ook minder wordt opgenomen. Daarnaast raakt het lichaam echter ook gemakkelijker kooldioxide kwijt. Ook dat laatste is belangrijk om te weten. Het menselijk lichaam reageert door de aanmaak van meer rode bloed lichaampjes in het bloed. Dit proces heeft enige tijd nodig. Bovendien treden er veranderingen in de vochthuishouding van het lichaam op. Het feit dat je gemakkelijker koolzuur uit het bloed kwijtraakt heeft hier mogelijk iets mee te maken, maar daar is weinig exact over bekend.

Hoogteziekte kan tot ca. 5000 m optreden t.g.v. onvoldoende acclimatisatie. Tot op deze hoogte kan men, mits goed geacclimatiseerd, gedurende onbeperkte tijd verblijven. Daarboven, zeg vanaf ca. 6000 m, is dit niet meer het geval. Naarmate men hoger boven de 6000 m komt treedt er een geleidelijk snellere afbraak van de algehele conditie op. Boven deze 6000 m grens kan, ook bij goed geacclimatiseerde personen, hoogteziekte wederom toeslaan. Zo kan een mens ten hoogste enkele dagen boven 8000 m verblijven zonder acuut hoogteziek te worden (ook Sherpa's niet). De absolute bovengrens waar een mens nog gedurende korte tijd in leven kan blijven is ca. 9000 m. De Everest zit daar dus vlak tegen aan!

De volgende symptomen treden, doorgaans in combinatie, op:

'milde' symptomen

  • hoofdpijn
  • slapeloosheid
  • slechte eetlust, misselijkheid
  • algeheel malaise gevoel
  • onregelmatige ademhaling in de slaap
  • verlaagde urine afgifte
  • licht oedeem op handen, voeten en gezicht

ernstige symptomen

  • snel oververmoeid, kortademigheid
  • ophoesten van roze, roestkeurig slijm
  • verlies van coördinatie
  • onverschillig, apatisch gedrag
  • blauwachtige lippen en/of nagels

De ernstige symptomen treden op in geval van hersen- en/of longoedeem, welke beide zonder ingrijpen (snel) dodelijk aflopen.

Op de bovengenoemde symptomen, benevens hersen- en longoedeem wordt nu verder ingegaan.

De milde symptomen:

Hoofdpijn:

Dit is als zodanig geen reden voor alarm. Een inspannende dag in de hete zon kan zoiets ook veroorzaken. Dit soort hoofdpijn zakt echter snel na wat uitrusten, drinken en evt. een asperientje. Serieuzer wordt het echter als je met hoofdpijn opstaat. Dan is het mogelijk een teken van hoogteziekte.

Slapeloosheid:

Dit treedt doorgaans op in de eerste week op grote hoogte en gaat meestal vanzelf over. Goed slapen is een teken van acclimatisatie. Het gebruik van slaapmiddelen is af te raden omdat deze ademhalingsdepressies kunnen veroorzaken, en het optreden van hoogteziekte bevorderen. Er is een geval met dodelijke afloop bekend waarbij slaapmiddelen in het spel waren.

Slechte eetlust:

Dit is een normaal verschijnsel. Hier geldt hetzelfde als voor slapeloosheid. Opmerkelijk is dat boven ca. 5500 m ieders eetlust langzaam afneemt. Misselijkheid en evt. overgeven kan een duidelijk teken van hoogteziekte zijn als het in combinatie met andere symptomen optreedt.

Malaise gevoel:

Als de andere symptomen wat sterker worden en de persoon klaagt over zijn conditie (snel moe) dan moet je op gaan passen. Een eerste aanzet van longoedeem kan de oorzaak zijn.

Onregelmatige ademhaling in slaap (Apneu):

Op zichzelf is dit een onschuldig verschijnsel, dat bij bijna iedereen optreedt. Door de lage luchtdruk raakt het lichaam zeer gemakkelijk koolzuur kwijt. Koolzuur in het bloed 'stuurt' de ademhalingsprikkel. In combinatie met de andere symptomen is het echter serieus te nemen.

Afgifte van urine, vochtbalans:

Indien de acclimatisatie goed verloopt treedt er tijdelijk een verhoogde urine afgifte op. Als het tegengestelde gebeurt kan dit wijzen op een gevaarlijke verstoring van de vochthuishouding (oedeem vorming!), en is het dus oppassen geblazen. Te weinig drinken bevordert het optreden van hoogteziekte. Als in rust de hartslag liggend 20% lager is als staand is de persoon in kwestie gedehydreerd. Extra zout is meestal niet nodig. Teveel is zelfs schadelijk en heeft het zelfde effect op hoogte als te weinig drinken.

Oedeem op handen, voeten en gezicht:

M.n. oedeem op het gezicht in combinatie met hoofdpijn is een signaal van lichte hoogteziekte. Op zichzelf is het een onschuldig verschijnsel.

De ernstige symptomen:

Kortademigheid, snel oververmoeid:

In geval van een beginnend longoedeem treedt er een verminderde zuurstof opname op. Bij relatief geringe inspanning gaat het hart 'op hol', meer dan 140 slagen per minuut, en gaat ook de ademhalingsfrequentie omhoog tot boven de 30 per minuut. In dit stadium van longoedeem is er een droge hoest.

Roze en roestkleurig slijm:

Bij gewone longinfecties wordt geel-groen slijm opgehoest. Als dit echter roze- of roestkleurig is, dan is er sprake van longoedeem. Meestal is dit dan ook hoorbaar aan de ademhaling. Overigens: Longinfecties zijn bevorderend voor het ontstaan van hoogteziekte! Denk er daarnaast echter ook aan dat medicijnen ter bestrijding van infecties (antibiotica) de conditie ondermijnen en hoogteziekte kunnen bevorderen!

Blauw achtige nagels en lippen:

In geval van longoedeem treden er vaak cyanose verschijnselen op. De kleur van nagels en lippen zijn een indicatie van extreem lage zuurstof nivo's in het lichaam. De lage zuurstof nivo's kunnen grote invloed op het bewustzijn van de persoon in kwestie hebben. Bovendien stimuleren zij het optreden van onderkoeling en evt. bevriezingen.

Verlies van coördinatie (ataxia):

Lage zuurstofnivo's t.g.v. longoedeem en/of het optreden van hersenoedeem leidt tot het verlies van coördinatie. Dit is eenvoudig te testen: Het slachtoffer kan niet staande blijven met de ogen dicht, of is niet in staat hak-tegen-teen langs een rechte lijn te lopen. Als iemand niet of slecht in staat is zijn vinger naar zijn neus te bewegen is dit een teken van hersenoedeem.

Apatisch gedrag:

Dit is een niet te onderschatten symptoom. Een non-sociaal gedrag kan een symptoom van een beginnend hersen oedeem zijn, dat soms optreedt zonder dat er andere ernstige symptomen zijn te bemerken.

Hersenoedeem:

Hersenoedeem treedt doorgaans 'sluipend' op. D.w.z. na een aantal dagen op hoogte ontwikkelt het zich. Het gaat meestal gepaard met de andere minder ernstige symptomen, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. Zware hoofdpijn en/of(!!) apatisch gedrag zijn de eerste aanwijzingen. Na ca. 24 uur (maar dat kan ook sneller) verloopt het ziektebeeld als volgt: Eerst nemen de apatie en coördinatieverstoringen verder toe, daarna treden verwarring, desoriŽntatie, hallucinaties, geheugenverlies en verlammings verschijnselen op. Tenslotte volgt coma en dood. Men dient zich te realiseren dat ernstige hersenoedeem t.g.v. geblokkeerde circulatie door de (haar)vaten even schadelijk kan uitpakken als een herseninfarct! Hersenen kunnen - zonder schade - tegen lage zuurstofnivo's zolang er maar sprake is van een voldoende bloedtoevoer. Een ernstige zwelling en een (te) lage bloeddruk (te weinig bloedvolume) leidt tot irreversibele schade aan de hersenen.

Op zeer grote hoogten treedt er bloedverdikking op t.g.v. meer rode bloed lichaampjes en geleidelijke dehydratie. Als er zich dan (boven 6000 m) een hersenoedeem ontwikkelt is er zeer snel van een levensgevaarlijke situatie sprake. Mede daardoor wordt de hoogte boven ca. 7500 m aangeduid als 'de zone des doods'.

Longoedeem:

Longoedeem is het meest gevaarlijke verschijnsel bij hoogteziekte. Het kan zich in enkele uren nadat het aan het licht komt ontwikkelen tot levensbedreigende proporties. Er zijn gevallen bekend van overlijden binnen 12 uur na de eerste duidelijke symptomen! Deze zijn hiervoor al genoemd: Droge kuch, daarna roze-roestkleurig slijm, hoorbaar vloeistof in longen aanwezig (dan is er al van een zeer ernstige situatie sprake). Hieraan voorafgaand(!!): Snel moe, kortademig, zelfs in rust lang buiten adem.

Long- en hersenoedeem ontwikkelen zich bij ernstige hoogteziekte meestal tegelijk en naast elkaar, maar dat hoeft niet.

Er is maar één remedie: DALEN!

In zeer ernstige gevallen, indien mogelijk, moet je naar 3500 m gaan. Het is in de praktijk echter niet altijd mogelijk om binnen 1 dag naar deze hoogte af te dalen; dan is het dalen wat je kan.


Terug naar: Evert's homepage.
Terug naar: Menu